مرتضى راوندى
380
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
هرآن گوهر كه مژگان تو مىسُفت * نهان با من هزاران قصه مىگفت مرا شمشير زد گيتى تو را مشت * ترا رنجور كرد اما مرا كُشت اگر سنگى ز كوى دلبر آيد * ترا بر پاى و ما را بر سر آيد بتى گر تير ز ابروى كمان زد * ترا با جامه و ما را به جان زد ترا يك سوز و ما را سوختنهاست * ترا يك نكته و ما را سخنهاست به نظر استاد بهار : « تاكنون شاعرى از جنس زن كه داراى اين قريحه و استعداد باشد و با اين توانايى و طى مقامات تتبع و تحقيق ، اشعارى چنين نغز و نيكو بسرايد ، از نوادر محسوب و جاى بسى تعجب و شايسته هزاران تمجيد و تحسين است . . . هرگاه تنها غزل « سفر اشك » از اين شاعر شيرين زبان باقيمانده بود ، كافى بود كه وى را در بارگاه شعر و ادبيات حقيقى جايگاهى عالى و ارجمند بخشد ، تا چه رسد به « لطف حق » ، « كعبهء دل » ، « گوهر اشك » ، « روح آزاد » . . . و ساير قطعات كه هريك برهان قاطع بلاغت و سخندانى اوست . . . هنر بزرگ شاعرهء ما در اينجاست كه توانسته است معنى بزرگ « عشق » را همهجا در گفتار خود به شكلى جاذب و اسلوبى لطيف بپروراند و حقيقت دانش را مانند ميوهء پاك و منزهى بر سر بازار سخن رواج دهد . » « 1 » « بعد از بمباران مجلس ، روزنامهها همه توقيف شد و در تهران تنها روزنامهء دولتى ايران و نامهيى به اسم اقيانوس چاپ مىشد ، اما در دوره دوم مشروطيّت ، يعنى پس از فتح تهران و فرار محمد على ميرزا ، آزاديخواهان و مديران جرايد كه در خارج كشور مىزيستند ، به ايران بازگشتند و دوباره بازار جرايد رونق گرفت . روزنامهء حبل المتين تهران و بعضى جرايد ديگر مجددا انتشار يافت و هر حزب و جمعيتى روزنامهيى را وسيلهء تبليغ افكار و عقايد خود قرار داد . از حبل المتين 6 شماره در سال 1327 منتشر شد ، ولى به علت نشر مقالهيى در شماره ششم تحت عنوان : « اذا فسد العالم فسد العالم » راجع به اعدام شيخ فضل اللّه كه متضمن مطالب ضد مذهبى بود ، غوغا و هياهويى در تهران برپا شد و به حكم محكمهء جزا ، روزنامه توقيف و مدير و آن سيد حسن كاشانى به پرداخت جريمه و 23 ماه زندان محكوم گرديد و روزنامهء حبل المتين براى هميشه تعطيل شد . . . » « 2 » « روزنامهء صور اسرافيل به مديريت على اكبر دهخدا مجددا در سال ( 1327 ه . ق ) در سوئيس منتشر شد ، ولى بيش از سه شماره از آن انتشار نيافت . در فاصله بين سال ( 1327
--> ( 1 ) . نگاه كنيد به ديوان قصايد و مثنويات و تمثيلات و مقطعات خانم پروين اعتصامى ( چاپ سوم ص 7 - 14 و لغتنامه دهخدا « پ پلاته » شماره مسلسل 7 ص 291 تا 293 ( به اختصار ) . ( 2 ) . از صبا تا نيما ، همان كتاب ، جلد دوم ، ص 107 .